hm. RP Stanisław Sedlaczek

Sedlaczek Stanisław Marian, pseud. Marian Lwowicz, Stanisław Dębicki, Lord Cotbury, Arcykot, Sas (1892-1941), działacz harcerski, pedagog, psycholog. Ur. 31 I w Kołomyi, był najstarszym z sześciorga dzieci Wiktora (ur. 1860), właściciela sklepu z materiałami tekstylnymi w Kołomyi, i Filipiny (używała też imienia Felicja) z Dominikowskich, bratem Ludomira Sedlaczka Komorowskiego. Rodzina ojca S-a przybyła do Galicji w XIX w. z Moraw.

W r. 1910 Sedlaczek ukończył z odznaczeniem V Gimnazjum we Lwowie, a następnie studiował budowę maszyn na politechn. lwow. W czasie studiów był członkiem Związku Młodzieży Polskiej "Zet", przewodniczącym Akademickiego Koła Tow. Szkoły Ludowej oraz współorganizatorem Akademickich Drużyn Sokolich. W r. 1913 związał się z ruchem harcerskim. W październiku t.r. został członkiem redakcji dwutygodnika "Skaut", a od stycznia 1914 był sekretarzem Związkowego Naczelnictwa Skautowego we Lwowie. Był także przybocznym VII Lwowskiej Drużyny Skautowej, a w lecie 1914 członkiem kierownictwa kursów w Skolem, na których kształcono instruktorów skautowych dla całej Polski.

Prawie ukończone studia przerwał S-owi wybuch pierwszej wojny światowej. Sedlaczek wraz z całą Komendą Naczelnictwa Skautowego przybył do Krakowa, gdzie współpracował z miejscowymi władzami harcerskimi, a następnie przedarł się przez linię frontu do Lwowa. Kierował tam organizowanymi przez siebie tajnymi drużynami skautowymi i pracował w Komitecie Ratunkowym. Wiosną 1915 wyjechał do Warszawy, Wilna, a następnie do Kijowa dla nawiązania kontaktów z miejscowymi organizacjami harcerskimi. Ofensywa niemiecka odcięła S-owi możliwość powrotu do Lwowa. Od września 1915 do początku r. 1919 przebywał w Kijowie, gdzie działał do r. 1917 jako referent, a następnie kierownik sekcji organizacyjnej Polskiego Lwowskiego Komitetu Ratunkowego. Na tajnym zjeździe Naczelnej Komendy Skautowej w grudniu 1915 w Kijowie Sedlaczek został wybrany na naczelnika. Działalność harcerstwa w Rosji miała do rewolucji lutowej 1917 r. charakter konspiracyjny. Sedlaczek przyjął pseud. Marian Lwowicz. Stworzył z rozproszonych po całej Rosji przeszło stu polskich drużyn harcerskich wielką i sprawną organizację, liczącą w końcu r. 1917 ok. 10 tySedlaczek członków. Byt współorganizatorem kursów instruktorskich w Syrcu koło Kijowa w maju 1916, a także kierownikiem dwu takich kursów w ośrodku "Kiń Grust'" (Porzuć Smutek) pod Kijowem w maju 1917 i na przełomie czerwca i lipca 1918. Od października 1917 do początku r. 1919 redagował pismo "Młodzież" przemianowane w r. 1918 na "Harce". Zamieszczał w tym piśmie liczne publikacje pod pseud. Lord Cotbury. W początku listopada 1918 wziął udział w ogólnopolskim zjeździe harcerskim w Lublinie, na którym utworzono jeden Związek Harcerstwa Polskiego (ZHP); Sedlaczek został na nim wybrany na członka Naczelnej Rady Harcerskiej. W r. 1918 był lektorem Polskiego Kolegium Uniwersyteckiego w Kijowie i wykładał teorię harcerstwa. Od sierpnia t.r. do początku r. 1919 był też referentem Oddziału Reemigracyjnego przy Poselstwie Polskim na Ukrainie. Po wyjeździe z Kijowa Sedlaczek był poszukiwany przez sowiecką Komisję Nadzwyczajną do Walki z Kontrrewolucją (Czeka) i wydano na niego zaocznie wyrok śmierci.

W początku r. 1919 Sedlaczek przyjechał do Warszawy i l V t.r. został referentem sekcji szkolnictwa średniego Min. WRiOP. W czerwcu t.r. wybrano go do Wydz. Wykonawczego Naczelnej Rady Harcerskiej. Jako jeden z głównych organizatorów ZHP brał udział w tworzeniu jego statutu i regulaminów. Od połowy r. 1919 do listopada 1921 był Sedlaczek naczelnikiem Głównej Kwatery Męskiej ZHP (przez kilka miesięcy był równocześnie naczelnikiem Głównej Kwatery Żeńskiej). W okresie wojny polsko-sowieckiej w r. 1920 zgłosił się ochotniczo do wojska i został przydzielony do Inspektoratu Armii Ochotniczej, gdzie współdziałał w organizowaniu oddziałów harcerskich. Od lutego 1920 był współredaktorem, a od lipca do grudnia t.r. redaktorem pisma "Harcerz". W l. 1930-5 był też wydawcą tego pisma. W lecie 1921 prowadził instruktorski Kurs Związkowy w Piwnicznej. Od października 1921 do końca stycznia 1932 był referentem Naczelnego Inspektoratu, a równocześnie do lutego 1929 Naczelnym Inspektorem Harcerstwa w Min. WRiOP. W l. 1922-6 był Sedlaczek wiceprzewodniczącym ZHP, a od kwietnia 1925 do lutego 1931 - ponownie naczelnikiem Głównej Kwatery Męskiej ZHP. W l. 1923 i 1927-9 prowadził ogólnopolskie harcerskie kursy instruktorskie. Był również od r. 1924 współredaktorem, a w l. 1927-33 redaktorem miesięcznika "Harcmistrz" oraz dodatku do tego pisma ,,Wiadomości Urzędowe", w r. 1928 także redaktorem i wydawcą "Rocznika Harcerskiego". Zamieścił w tych wydawnictwach wiele swych artykułów. Z ramienia ZHP brał udział w kolejnych międzynarodowych konferencjach skautowych; w lipcu 1922 w Paryżu, w sierpniu 1928 w Kandersteg w Szwajcarii, w sierpniu 1929 w Birkenhead w Anglii, gdzie przewodniczył obradom przedstawicieli organizacji skupionych w Biurze Skautów Słowiańskich, wreszcie w lipcu 1931 w Baden koło Wiednia. W l. 1927-31 redagował i wydawał pismo "Skaut Słowiański". W r. 1924 współorganizował w Warszawie, a w r. 1929 w Poznaniu, ogólnopolskie zloty harcerskie. W grudniu 1927 został mianowany harcmistrzem Rze czypospolitej. W związku ze zmianami w kierownictwie ZHP i objęciem funkcji przewodniczącego przez Michała Grażyńskiego, Sedlaczek jako sympatyk Narodowej Demokracji został usunięty w początkach l. trzydziestych z władz naczelnych tego związku. Pozostał członkiem Głównej Kwatery Męskiej ZHP, a w kwietniu 1933 został wybrany do Rady Starszego Harcerstwa. W lecie t.r. uczestniczy! w międzynarodowym zlocie w Godollo na Węgrzech, a w lipcu 1935 był członkiem Komendy Jubileuszowego Zlotu Harcerskiego w Spale. W r. 1933 Sedlaczek był współzałożycielem Gromady Świętego Jerzego (członkiem do r. 1939), działającej w Warszawie wśród instruktorów harcerskich, reprezentujących orientację katolicko-narodową; dla kręgów tych był dużym autorytetem.

W l. 1920-2 studiował Sedlaczek psychologię i pedagogikę w Państwowym Instytucie Pedagogicznym w Warszawie; dyplom jego ukończenia uzyskał w październiku 1925. W l. 1921-5 był asystentem przy katedrze psychologii tego Instytutu. Był też współpracownikiem "Rocznika Pedagogicznego", prowadząc w nim działy "Kronika polska" i "Kronika światowa". W l. 1923-8 studiował jako wolny słuchacz na Wydz. Filozoficznym Uniw. Warsz. Od r. szk. 1922/23 wykładał przedmiot "Rozwój fizyczny dziecka" w Państwowym Instytucie Pedagogiki Specjalnej, był także wykładowcą zasad harcerstwa w Państwowym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie. W l. 1931-3 pracował w Zakładzie Psychotechniki przy Państwowej Wyższej Szkole Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i Sedlaczek Rotwanda w Warszawie, a w l. 1933-5 był jego kierownikiem. Współpracował z redakcją "Psychotechniki", prowadząc dział ,,Notatki bibliograficzne". Był też w tym czasie sekretarzem, a następnie wiceprezesem Tow. Psychologicznego im. Józefy Joteyko i prezesem Katolickiego Związku Abstynentów.

W jesieni 1935 Sedlaczek przeniósł się do Poznania, gdzie na propozycję kard. Augusta Hlonda został kierownikiem Wydz. Programowego Katolickiego Związku Młodzieży (KZM). Był współorganizatorem i zastępcą komendanta Ogólnopolskiego Zlotu KZM w Częstochowie we wrześniu 1938. W wydawanym w Poznaniu dla kierownictw Oddziałów Katolickich Stowarzyszeń Młodzieży piśmie pt. "Kierownik" zamieścił w l. 1936-9 ok. 30 artykułów i not. Wydał też prace: Zastępy w KZMM [Katol. Związku Młodzieży Męskiej] (P. 1939) i Zastępy w KZM Ż [Katol. Związku Młodzieży Żeńskiej] (P. 1939). W r. 1930 uchwalą Naczelnictwa ZHP powierzono kierowanie czasopismem "Harcerz" prywatnej spółce, którą reprezentował Sedlaczek W r. 1936 Naczelnictwo cofnęło swoją uchwałę, w związku z czym Sedlaczek przeniósł pismo do Poznania i powierzył funkcję wydawcy Olgierdowi Grzymałowskiemu, a w r. 1937 zmienił tytuł pisma na "Zagończyk". Było ono wydawane w dalszym ciągu przez Grzymałowskiego. Współpracował też z poznańskim środowiskiem harcerskim i został wybrany do zarządu Okręgu Wielkopolskiego ZHP. Równocześnie w l. 1937-9 był studentem Wydz. Humanistycznego Uniw. Pozn., w którym w czerwcu 1939 uzyskał dyplom magistra filozofii.

Sedlaczek był wybitnym teoretykiem metod wychowawczych polskiego ruchu harcerskiego. Już w okresie pierwszej wojny światowej opracował podręcznik Szkoła harcerza (Kijów 1917 - 2 wyd., Wyd. 3 W. 1920), oparty na pracy R. Baden Powella "Scouting for Boys" (1908), uzupełniony metodami wychowawczymi F. W. Foerstera i dostosowany do warunków i doświadczeń polskich. Postulował, by harcerstwo oddziaływało na młodzież, "urabiając charaktery, pielęgnując uczucia narodowe, kształcąc umysły, rozwijając działalność fizyczną i zaprawiając do życia organizacyjnego". Uważał, że w harcerstwie i innych środowiskach wychowawczych, należy kształtować elitę społeczną narodu zdrową fizycznie i moralnie. Był zwolennikiem oddziaływania wychowawcy przede wszystkim na jednostkę, w przeciwieństwie do często stosowanego systemu "masówki". Dążył do ścisłego powiązania harcerstwa z rodziną, szkołą i Kościołem katolickim.

Sedlaczek pisał o historii skautingu: Geneza harcerstwa ("Nasze Życie" 1922), Geneza skautingu i harcerstwa (W. 1936 Wyd. 2 po 1961 [b.d. i m.w.]), Harcerstwo na Rusi i w Rosji 1913-1920 (W. 1936), o jego ideologii: Nasze harcerstwo ("Kalendarz Harcerski" 1924), O ideologii skautingu (,,Harcmistrz" 1926 nr l-2 - było to streszczenie pierwszej części referatu Prawo jako wyraz ideologii, wygłoszonego przez S-a na konferencji starszyzny harcerskiej w Łodzi 28-30 XII 1930), Podstawy etyczne skautingu Baden-Powellowskiego (W. 1928), o metodach postępowania z młodzieżą: Drogowskaz harcerski (współautorstwo z Jerzym Mateckim, W. 1934, następne wyd. 1936, 1939, 1944, 1946, 1981), Wytyczne metodyki harcerskiej (W. 1931), Metodyka harców w pr:ykladach (W. 1935), o stosunku harcerstwa do religii: O wychowanie i życie religijne w harcerstwie (W. 1931) i Harcerz służy Bogu (W. 1932). Zajmował się problemami organizacji ruchu harcerskiego: Organizacja harcerstwa polskiego (Lw. 1920), W sprawie organizacji harcerstwa ("Harcmistrz" 1925 nr 12) i Organizacja harcerstwa (W. 1927 z. l-2, współautorstwo z I. Sedlaczkową). W r. 1927 opublikował Bibliografię harcerstwa (W.). Sedlaczek był sympatykiem Porozumienia Antykomunistycznego, doradcą tego ruchu w sprawach wychowania młodzieży. W artykule Ruch pionierski i wychowanie ,,Polaków" w sowieckiej Ukrainie ("Harcmistrz" 1926 nr 54 - pod pseud. Marian Lwowicz), sygnalizował niebezpieczeństwo płynące z komunistycznego wychowania młodzieży. Pod pseud. Stanisław Dębicki przetłumaczył wspomnienia zbiegłego z łagru rosyjskiego instruktora skautowego Iwana Sołoniewicza "Rossija w konclagere" (Sofija 1937), które pt. "Rosja w obozie koncentracyjnym" wyszły we Lwowie (1938).

Z inicjatywy S-a ukazało się kilka ważnych prac zagranicznych dotyczących skautingu: R.E. Philippsa "System zastępowy" (W. 1922, następne wyd. 1931, 1939, 1946), G. Biertiera "Kształcenie starszyzny harcerskiej" (W. 1928), R. Baden-Powella "Wskazówki dla skautmist-rzów" (W. 1930, tłumaczenie S-a), H. Boucheta "Skauting i indywidualność" (Lw. 1938, przedmowa S-a) i R. Hereta ,,Prawo harcerskie, Komentarz według św. Tomasza z Akwinu" (P. 1939, tłumaczenie S-a i W. Sawickiego).

Sedlaczek publikował też rozprawy z dziedziny psychologii i psychotechniki, m.in. Wyniki badań psychotechnicznych a powodzenie szkolne uczniów Państwowej Szkoły Budownictwa i Państwowej Szkoły Drogowej w Warszawie ("Psychotechnika" 1934) i Prognostyczność pewnych testów (P. 1935 odb. z "Kwart. Psychologicznego"). Wraz z Felicją Felhorską redagował wydawnictwo: "Prace w dziedzinie psychologii wychowawczej w Polsce" (W, 1937).

Po wybuchu wojny w r. 1939 Sedlaczek musiał opuścić Poznań i przeniósł się do Warszawy. Został członkiem Plenum Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej, a następnie współorganizatorem i kierownikiem Sekcji Pomocy dla Wysiedlonych przy tymże Komitecie. W oparciu o zespół instruktorski Gromady św. Jerzego Sedlaczek wraz z Witoldem Sawickim założył organizację Harcerstwo Polskie o krypt. Hufce Polskie (HP), następnie nią kierował. Związana ideowo ze Stronnictwem Narodowym i zwana potocznie Harcerstwem Narodowym, była alternatywą wobec Szarych Szeregów. Sedlaczek był członkiem Rady Wychowania Narodowego przy zarządzie głównym tego stronnictwa. W r. 1940 ukazała się konspiracyjnie praca ,,Harcerstwo. Zarys podstaw ideowych i organizacji" pod redakcją S-a (Lw. 1939, właściwie W. 1940). Zawierała ona ostrą krytykę postawy sanacyjnego kierownictwa ZHP, ocenianej tu jako antynarodowa i prolaicka, i głosiła idee harcerstwa jako syntezy nacjonalizmu i tradycyjnego katolicyzmu. Sedlaczek organizował liczne szkolenia młodzieży i kursy instruktorskie. Aresztowany został przez Niemców w swoim mieszkaniu w nocy z 17 na 18 V 1941. Osadzony na Pawiaku, 23 VII t.r. wysłany do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, został tam zamordowany 3 VIII 1941. Był odznaczony orderem Polonia Restituta i Złotym Krzyżem Zasługi.

Sedlaczek był dwukrotnie żonaty: z Janiną z Parniewskich (zm. 1924) i Ireną z Szulców (ślub 9 I 1926). Z drugiego małżeństwa miał czworo dzieci: bliźniaków - Mariana (ur. 1926), harcerza i drużynowego w HP, żołnierza batalionu AK "Gustaw", księdza katolickiego, od r. 1980 wykładowcę w seminarium duchownym w Senegalu, i Stanisława, harcerza HP, żołnierza batalionu AK "Gustaw", inżyniera mechanizacji rolnictwa, oraz Wandę (ur. 1928), psychologa, i Andrzeja (ur. 1938), profesora medycyny w Szczecinie.